Sıfır tabanlı bütçeleme (zero-based budgeting) nedir?

Sıfır tabanlı bütçeleme, her bütçe döneminde tüm harcama kalemlerinin sıfırdan gerekçelendirilmesini gerektiren yöntemdir.

Geleneksel artımsal bütçelemede, bir önceki yılın bütçesi baz alınır ve üzerine belirli bir artış oranı uygulanır. Bu yöntemde geçmişteki verimsizlikler sorgulanmadan devam eder.

Sıfır tabanlı bütçelemede ise geçmiş bir dayanak oluşturmaz. Her faaliyet ve harcama kalemi için şu sorular yanıtlanır: bu faaliyet gerekli mi, hangi çıktıyı üretiyor, daha düşük maliyetle yapılabilir mi, hiç yapılmazsa ne olur.

Faaliyetler karar paketleri hâlinde tanımlanır, önceliklendirilir ve mevcut kaynak dâhilinde sıralanır.

Avantajları şunlardır: gereksiz harcamaların tespiti, kaynakların stratejik önceliklere göre dağıtılması, maliyet bilincinin artması, faaliyetlerin çıktıya bağlanması.

Dezavantajı ise yoğun zaman ve emek gerektirmesidir. Her kalemin analiz edilmesi büyük organizasyonlarda ciddi kaynak tüketir.